رحیم نیکنام - خدمتگزار مردم

از قدیم الایام مرسوم بوده است، که هر کس ادعای شاعری داشته و به محلی یا محفلی داخل می‌شده، توسط شعرای دیگر مورد امتحان و آزمون قرار می‌‌گرفته است.

آنچه در ادامه می‌آید؛ یکی از این گونه محافل است که برای آزمون شاعر بلند آوازه ایران، یعنی «حکیم فردوسی» برگزار شده است.

چهار شاعر زبردست در مجلسى به دور هم نشستند که عبارت بودند از:

۱- عنصرى(ابوالقاسم حسن بن احمد، از شاعران بزرگ دوره غزنویان).

2- عسجدى(ابونظر عبدالعزیز بن منصور از شعراى بزرگ عصر غزنویان).

3- فرخى(ابوالحسن على بن جولوغ سیستانى از شعراى بزرگ عصر غزنویان).

4- فردوسى(ابوالقاسم ادیب بزرگ و شاعر سترگ و سخن سراى نامى ایرانى و اسلامى‌که در سال ۴۰۹ یا ۴۱۰ (هجری قمری )در سن ۸۰ سالگى از دنیا رفت و قبرش در طوس نزدیک مشهد قرار دارد).

عنصرى و عسجدى و فرخى در شهر غزنین، در باغى مجلس انسى داشتند. فردوسى در سفر خود، به غزنین وارد گردید. اتفاقا خبر ورود فردوسى به سه شاعر نامبرده رسید. و بین آنها بگو مگو شد که آیا فردوسى را به مجلس خود راه دهند یا نه؟ سرانجام عنصرى گفت: ما فردوسى را با گفتن شعر، امتحان مى‌کنیم اگر خوب به میدان آمد، او را در مجلس همیشگى خود مى‌پذیریم.

این پیشنهاد مورد قبول واقع شد. با فردوسى ملاقات کردند. پس از احوالپرسى و خیر مقدم، عنصرى گفت: ما چهار نفر مى‌خواهیم با هم یک رباعى بگوئیم بدین شکل که  هر یک از ما سه نفر، یک مصرع آن را مى‌گوئیم و تو مصرع چهارمش را بگو. فردوسى قبول کرد.

عنصرى گفت: چون عارض تو، ماه نباشد روشن.

عسجدى گفت: مانند رخت، گل نبود در گلشن.

فرخى گفت: مژگانت همى گذر کند از جوشن.

فردوسى بى‌درنگ گفت: مانند خدنگ گیو در جنگ پشن[۱].

همه شاعران از زیبائى سخن فردوسى و آگاهى او بر تاریخ سلاطین، و حسن تعبیر او در شعر، که رباعى را یک رباعى حماسى نمود، تعجب کردند، تا آن جا که عنصرى، فردوسى را نزد سلطان محمود غزنوى معرفى کرد.

فردوسى در آن جا اشعارى گفت، که سلطان محمود، بسیار از زیبائى ظاهر و باطن اشعار او در شگفت شد، و گفت: مجلس ما را فردوس برین ساختى.

و بنا به نقل قاضى نورالله شوشترى، فردوسى به خاطر همین جمله، معروف به این لقب(فردوسى) گردید.

[۱]- یعنى مانند تیر راست و بلند گیو(پسر گودرز) در جنگی که در محل پشن رخ داد(که در آن، تورانیان فتح کردند و اکثر پسران گودرز کشته شدند).