رحیم نیکنام - خدمتگزار مردم

در سفر دوم ناصرالدین شاه به اروپا، وی از پادشاه اتریش خواست كه یك هیأت نظامی برای تربیت قشون به ایران اعزام كند: از میان افسرانی كه پادشاه اتریش اعزام كرد، یكی به نام «كنت دومونت فورت» بود، كه مأمور نظم شهر تهران و ایجاد سازمان پلیس شد و به لقب «نظم الملك» ملقب گردید.

در همان آغاز كار، باتوجه به تشكیلات دربار ناصرالدین شاه و رقابتهای دست اندركاران، این مسأله پیش آمد كه وی باید زیر نظر «نایب السلطنه» فرزند ناصرالدین شاه كه حاكم تهران است باشد یا زیرنظر سپهسالار كه وزیر جنگ بود. ناصرالدین شاه برای حل این مشكل طی حكمی «كنت» را تابع دستورهای نایب السلطنه قرار داد.

تأسیس اداره نظمیه كه آن را اداره نظمیه و امنیه و احتسابیه شهر «دارالخلافه» نام گذاردند در ربیع الثانی سال ۱۲۹۶ (۱۲۲ سال پیش)صورت گرفت و چهارصد پلیس پیاده و شصت پلیس سوار استخدام شدند و خانه یی در خیابان چراغ گاز (امیركبیر) اجاره شد تا تشكیلات اداره پلیس تهران در آن مستقر شود.

در دوره ناصرالدین شاه اداره محابس و زندان‌های کشور هم (به ویژه در پایتخت) در اختیار نظمیه قرار گرفت. شعبات و دوایر نظمیه، به تدریج علاوه بر تهران در برخی شهرهای مهم کشور نیز تشکیل شد که در مقیاسی کوچک‌تر‌‌ همان وظایف نظمیه پایتخت را عهده‌دار بودند. زندان‌های عصر قاجار وضع اسفباری داشت و از نظر بهداشتی و نیز تغذیه دارای حداقل امکانات بود. دو نوع زندان در دوران ناصرالدین شاه و پس از آن قابل شناسایی است. قسم اول مختص زندانیان عادی بود که تحت عنوان انبار شناخته می‌شد و دیگری زندان قلعه بود که به مخالفان و محکومان سیاسی اختصاص داشت. ضمن اینکه متهمان سیاسی تا تعیین نهایی میزان مجازات، عمدتاً در منازل حکام محلی و متنفذان و غیره نگهداری می‌شدند.